Lidhja mes Rrezikut të Insultit (Paralizës) dhe Bllokimit të Karotidës
Insulti (paraliza) është një tablo serioze që mund të sjellë pasoja të rënda dhe të përhershme, dhe në krye të shkaqeve të tij të parandalueshme vjen sëmundja e karotidës (arterisë karotide). Në këtë shkrim do t’ju tregoj se si një problem në karotide arrin në tru dhe lidhjen që ekziston mes tyre.
Si Shkon Trombi nga Karotida në Tru?
Plaku që grumbullohet në karotide me kalimin e kohës mund të çahet në sipërfaqen e vet; në këtë çarje qelizat e gjakut ngjiten shpejt dhe formojnë një tromb. Nëse një pjesë e këtij trombi shkëputet, me rrjedhën e gjakut arrin në enët që shkojnë drejtpërdrejt në tru dhe, duke bllokuar atje një enë të vogël, e ndërpret befas rrjedhën e gjakut drejt asaj zone; ky quhet insult.
Çfarë është Ataku Iskemik Kalimtar (TIA)?
Te disa nga pacientët tanë ky bllokim zgjat shumë shkurt dhe indi i trurit rregullohet vetë pa pësuar dëmtim të përhershëm; këtë e quajmë ataku iskemik kalimtar (TIA ose ‘insult i vogël’). TIA mund të shfaqet si dobësi e befasishme që zgjat disa minuta, si çrregullim i të folurit ose si humbje e pamjes dhe, edhe pse kalon vetë, është një shenjë alarmi serioze për një insult të vërtetë.
A e Parandalon Insultin Operacioni i Karotidës?
Te pacientët me ngushtim të rëndë të karotidës, sidomos ata që kanë kaluar më parë një TIA ose një insult, trajtimi i ngushtimit me endarterektomi karotidiane ose me stentim e ul në masë të madhe rrezikun e insultit në të ardhmen; studimet e mëdha të randomizuara e kanë treguar qartë këtë përfitim. Prandaj te pacientët që kanë kaluar një TIA rekomandojmë vlerësimin e karotidës dhe, nëse është e nevojshme, trajtimin brenda kohës sa më të shkurtër (brenda 2 javëve të para).
Pyetje të Shpeshta
Kalova një TIA, por ankesat e mia kaluan, a ka rëndësi? Po, ka shumë rëndësi; TIA është një sinjal serioz i rrezikut të një insulti të vërtetë në të ardhmen e afërt dhe kërkon vlerësim urgjent.
A i shfaqet insulti gjithkujt që ka ngushtim të karotidës? Jo; rreziku ndryshon sipas shkallës së ngushtimit, strukturës së plakut dhe sipas asaj nëse jep simptoma apo jo.
A është ende i dobishëm operacioni i karotidës pasi ke kaluar një insult? Po, pasi të ketë kaluar periudha akute, trajtimi i bërë me një kohëzgjatje të përshtatshme është i vlefshëm për të ulur rrezikun e përsëritjes së insultit.
Përfundim
Një problem në karotide e rrit rrezikun e insultit duke prekur rrugën që shkon drejtpërdrejt në tru. Të marrësh seriozisht shenjat paralajmëruese si TIA dhe të vlerësohesh në kohë është rruga më efikase për të parandaluar një insult të përhershëm.
Nëse keni kaluar simptoma si dobësi e befasishme, çrregullim i të folurit ose humbje e pamjes, edhe pse kalimtare, mund të rezervoni një termin për t’u vlerësuar pa humbur kohë.
Referencat
- Naylor AR, Rantner B, Ancetti S, et al. European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2023 Clinical Practice Guidelines on the Management of Atherosclerotic Carotid and Vertebral Artery Disease. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2023;65:7-111.
- North American Symptomatic Carotid Endarterectomy Trial Collaborators. Beneficial Effect of Carotid Endarterectomy in Symptomatic Patients with High-Grade Carotid Stenosis (NASCET). N Engl J Med. 1991;325:445-453.