Кои се болестите на срцевите залистоци?

Срцевите залистоци можеме да ги замислиме како еднонасочни врати во нашиот дом: додека крвта тече од една комора кон друга, залистокот се отвора, а кога таа ќе се обиде да се врати наназад, тој се затвора и го блокира патот. Во срцето имаме четири вакви залистоци: митрален, аортен, трикуспиден и пулмонален. Хируршкото лекување на болестите на залистоците и методите што ги применуваме кај функционалните регургитации ги обработив и ќе ги обработувам во посебни текстови; во овој текст ќе објаснам што точно се подразбира под болест на срцевите залистоци, кои се причините и како се препознава.

Што се подразбира под болест на срцев залисток?

Замислете врата: или шарките ѝ се стврднале, не може да се отвори целосно и поминувањето станува тешко, или не се затвора докрај и низ отворот постојано нешто протекува. Истото е и со срцевите залистоци. Кога залистокот се стврднува и не може целосно да се отвори, тоа го нарекуваме стеноза (стеснување); додека крвта тешко се пробива низ стеснетиот отвор, срцето мора да троши повеќе сила за да ја турка. Кога ливчињата на залистокот не можат целосно да се затворат и крвта се враќа наназад, тоа го нарекуваме регургитација (протекување, инсуфициенција); во тој случај срцето непотребно се измора бидејќи пумпа и крв што оди напред и крв што се враќа, а поради задржаната крв почнува да се шири. Двете состојби, ако не се лекуваат, со текот на времето можат да доведат до замор на срцевиот мускул и до срцева слабост.

Кои се причините за болестите на срцевите залистоци?

Калцификација поврзана со возраста (дегенеративна): Стенозата што настанува како резултат на таложење калциум на аортниот залисток, особено во постара возраст, денес е најчестата причина за болест на залистоците со која се среќаваме. Вродени разлики во градбата: Некои луѓе се раѓаат со аортен залисток со две ливчиња наместо три (бикуспиден аортен залисток); таквата градба со текот на времето може да подготви почва за појава на стеноза или регургитација во порана возраст. Последици од ревматска треска: Тоа е трајно оштетување што грлените инфекции прележани во детството и недоволно лекувани го предизвикуваат врз срцевите залистоци преку имунолошкиот систем; во земјите во развој сè уште е важна причина за болест на залистоците. Инфекција на залистокот (инфективен ендокардит): Микробите што преку крвта стигнуваат до срцето можат да се населат на површината на залистокот и да ги разорат ливчињата; оваа слика обично напредува брзо и бара итна проценка. Функционални причини: Тоа е состојба во која самиот залисток е нормален, но поради зголемување или слабеење на срцевата шуплина залистокот не може целосно да се затвори; оваа тема ја обработив подетално во посебен текст.

Кои се знаците? Кога треба да се посомневаме?

Најтешкиот аспект на болестите на срцевите залистоци е тоа што можат долго да напредуваат без никакви знаци; кај многу наши пациенти првиот наод е шум што се слуша со стетоскоп при рутински преглед. Како што болеста напредува, може да се појават недостиг на воздух (особено при напор), брзо заморување, палпитации, болка во градите, отекување на стапалата или ненадејни несвестици. Појавата на овие знаци може да биде показател дека болеста на залистокот веќе почнала да влијае и врз функцијата на срцето и мора да се процени без губење време.

Како вршиме скрининг и дијагноза?

Првиот чекор е при преглед со стетоскоп да слушнеме шум; сепак, не секој шум значи болест, па затоа на секој пациент кај кој се сомневаме му правиме ехокардиографија (ултразвучен приказ на срцето). Ова испитување јасно ни покажува колку залистокот се отвора и затвора, дали има протекување и каква е општата функција на срцето. Ехокардиографија за скрининг особено им препорачуваме на следниве групи: оние кај кои при преглед е откриен шум, оние што во семејството имаат вродена болест на залистоците (на пример бикуспиден аортен залисток) или ненадејна смрт во млада возраст, оние што во детството прележале ревматска треска и оние со необјаснив недостиг на воздух или палпитации.

Често поставувани прашања

Дали слушнатиот шум секогаш значи болест на залистокот? Не. Некои шумови се безопасни (невин шум) и не бараат лекување. Разликата се разјаснува со ехокардиографија.

Дали болеста на залистоците може да се лекува со лекови? Кај лесните форми доволно е редовно следење; кај прогресивните или тешките стенози и регургитации доаѓа предвид хируршко или интервентно лекување. Оваа тема ја обработувам подетално во посебни текстови.

Прележав ревматска треска во детството, дали сум изложен на ризик? Да, таквата анамнеза го зголемува ризикот од болест на залистоците; затоа на овие пациенти им препорачуваме редовно следење со ехокардиографија.

Ако во семејството има бикуспиден аортен залисток, дали и јас треба да се проверам? Да, вродените разлики на залистоците можат да бидат семејни; на роднините од прв степен им препорачуваме ехокардиографија за скрининг.

Накратко

Болеста на срцевите залистоци е состојба што настанува поради тоа што залистоците или не можат целосно да се отворат (стеноза) или не можат целосно да се затворат (регургитација), најчесто напредува тивко, но со текот на времето го замора срцето. Причините се разновидни — од калцификација поврзана со возраста и вродени разлики, до ревматска треска и инфекција. Патот кон раното откривање води преку редовни прегледи и, кога е потребно, ехокардиографија.

Ако при преглед ви е откриен шум, ако имате недостиг на воздух или палпитации или ако во семејството имате историја на болест на залистоците, можете да закажете термин за детална ехокардиографска проценка.

Литература

1. Iung B, Vahanian A. Epidemiology of Acquired Valvular Heart Disease. Can J Cardiol. 2014;30(9):962-970.
2. Otto CM, Nishimura RA, Bonow RO, et al. 2020 ACC/AHA Guideline for the Management of Patients With Valvular Heart Disease. Circulation. 2021;143(5):e72-e227.
3. Vahanian A, Beyersdorf F, Praz F, et al. 2021 ESC/EACTS Guidelines for the Management of Valvular Heart Disease. Eur Heart J. 2022;43(7):561-632.
4. Marijon E, Ou P, Celermajer DS, et al. Prevalence of Rheumatic Heart Disease Detected by Echocardiographic Screening. N Engl J Med. 2007;357(5):470-476.