Çfarë janë sëmundjet e valvulave të zemrës?

Valvulat e zemrës mund t’i krahasojmë me dyert njëkahëshe të shtëpisë sonë: kur gjaku rrjedh nga një dhomë drejt tjetrës, valvula hapet; kur përpiqet të kthehet mbrapa, ajo mbyllet dhe i bllokon rrugën. Në zemrën tonë ka katër valvula që funksionojnë në këtë mënyrë: valvulat mitrale, aortike, trikuspidale dhe pulmonare. Trajtimet kirurgjikale të sëmundjeve të valvulave dhe metodat që zbatojmë në insuficiencat funksionale të valvulave i kam trajtuar dhe do t’i trajtoj në shkrime të veçanta; në këtë shkrim do t’ju shpjegoj drejtpërdrejt se çfarë nënkuptohet kur thuhet sëmundje e valvulave të zemrës, shkaqet e saj dhe mënyrën si dallohet.

Çfarë nënkuptohet me sëmundje të valvulave të zemrës?

Mendoni një derë: ose menteshat i janë fortuar aq sa nuk hapet dot plotësisht dhe kalimi për brenda është bërë i vështirë, ose nuk mbyllet dot plotësisht dhe nga boshllëku pikon vazhdimisht diçka. I njëjti është rasti edhe me valvulat e zemrës. Kur valvula forcohet dhe nuk hapet dot plotësisht, këtë e quajmë ngushtim (stenoza); ndërsa gjaku përpiqet të kalojë me vështirësi nga ky kalim i ngushtuar, zemra detyrohet të harxhojë më shumë forcë për ta shtyrë gjakun. Kur fletët e valvulës nuk mbyllen dot plotësisht dhe gjaku ikën mbrapa, këtë e quajmë insuficiencë (rrjedhje, regurgitim); në këtë rast zemra, duke u përpjekur të pompojë si gjakun që shkon përpara, ashtu edhe atë që kthehet mbrapa, lodhet pa nevojë dhe fillon të zgjerohet për shkak të gjakut që grumbullohet. Të dyja rastet, nëse nuk trajtohen, me kalimin e kohës mund të çojnë në lodhjen e muskujve të zemrës dhe në insuficiencë të zemrës.

Cilat janë shkaqet e sëmundjeve të valvulave të zemrës?

Kalcifikimi i lidhur me moshën (degenerativ): Sidomos në moshë të thyer, ngushtimi që zhvillohet si pasojë e grumbullimit të kalciumit në valvulën aortike është sot shkaku më i shpeshtë i sëmundjeve të valvulave që hasim. Dallimet e strukturës së lindura: Disa njerëz lindin me valvulën aortike me dy fletë në vend të tre (valvula aortike bikuspidale); kjo strukturë mund t’i përgatisë terrenin, me kalimin e kohës, për ngushtim ose insuficiencë në moshë më të hershme. Pasojat e etheve reumatizmale: Është dëmtimi i përhershëm që infeksionet e fytit të kaluara në fëmijëri dhe të patrajtuara siç duhet u shkaktojnë valvulave të zemrës përmes sistemit imunitar; në vendet në zhvillim mbetet ende një shkak i rëndësishëm i sëmundjeve të valvulave. Infeksioni i valvulës (endokarditi infektiv): Mikrobet që arrijnë zemrën përmes gjakut mund të vendosen në sipërfaqen e valvulës dhe t’i dëmtojnë fletët; kjo gjendje zakonisht përparon shpejt dhe kërkon vlerësim urgjent. Shkaqet funksionale: Është gjendja kur vetë valvula është normale, por për shkak të zgjerimit ose të dobësimit të dhomës së zemrës ajo nuk mund të mbyllet plotësisht; këtë temë e kisha trajtuar në detaje në një shkrim të veçantë.

Cilat janë simptomat? Kur duhet të dyshojmë?

Ana më e vështirë e sëmundjeve të valvulave të zemrës është se mund të përparojnë për një kohë të gjatë pa dhënë asnjë shenjë; te shumë pacientë tanë, gjetja e parë është një murmur (fishëllimë) që dëgjohet me stetoskopin gjatë ekzaminimit rutinë. Sëmundja përparon duke shfaqur mungesë ajri (sidomos në përpjekje), lodhje të shpejtë, rrahje zemre, dhimbje gjoksi, ënjtje në këmbë ose episode të befasishme humbjeje të vetëdijes. Shfaqja e këtyre simptomave mund të jetë shenjë se sëmundja e valvulës ka filluar të ndikojë edhe funksionin e zemrës dhe duhet vlerësuar pa humbur kohë.

Si kryejmë skriningun dhe diagnozën?

Hapi i parë është dëgjimi i një murmuri me stetoskop gjatë ekzaminimit; megjithatë, jo çdo murmur do të thotë sëmundje, ndaj çdo pacienti që dyshojmë i bëjmë ekokardiografi (qëndisja e zemrës me ultratinguj). Ky ekzaminim na tregon qartë se sa hapet e mbyllet valvula, nëse ka rrjedhje dhe cilat janë funksionet e përgjithshme të zemrës. Sidomos te këto grupe rekomandojmë ekokardiografi me qëllim skriningu: ata te të cilët gjendet murmur në ekzaminim, ata me histori familjare sëmundjesh të lindura të valvulave (për shembull valvulë aortike bikuspidale) ose vdekje të befasishme në moshë të re, ata që kanë kaluar ethe reumatizmale në fëmijëri dhe ata me ankesa të pashpjegueshme mungese ajri ose rrahje zemre.

Pyetje të Shpeshta

A do të thotë dëgjimi i një murmuri gjithmonë sëmundje e valvulës? Jo. Disa murmure janë të pafajshme (murmur benign) dhe nuk kërkojnë trajtim. Dallimi sqarohet me ekokardiografi.

A mund të trajtohet sëmundja e valvulës me barna? Te sëmundjet e valvulave të shkallës së lehtë mjafton ndjekja e rregullt; te ngushtimet dhe insuficiencat progresive ose të shkallës së avancuar, fjala vjen për trajtimin kirurgjikal ose ndërhyrës. Këtë temë po e trajtoj në detaje në shkrime të veçanta.

Në fëmijëri kam kaluar ethe reumatizmale, a jam në rrezik? Po, kjo histori e rrit rrezikun e sëmundjes së valvulave; prandaj rekomandojmë që këta pacientë tanë të ndiqen me ekokardiografi të rregullt.

Nëse haset valvula aortike bikuspidale në familje, a duhet të bëj skrining edhe unë? Po, dallimet e lindura të valvulave mund të jenë familjare; te të afërmit e shkallës së parë rekomandojmë ekokardiografi me qëllim skriningu.

Përmbledhtas

Sëmundja e valvulave të zemrës është një gjendje që shfaqet si pasojë e pamundësisë së valvulave për t’u hapur plotësisht (ngushtimi) ose për t’u mbyllur plotësisht (insuficienca), që shpesh përparon në heshtje, por që me kalimin e kohës e lodh zemrën. Mund të ketë shumë shkaqe të ndryshme, nga kalcifikimi i lidhur me moshën deri te dallimet e lindura, nga ethet reumatizmale deri te infeksioni. Rruga e zbulimit të hershëm kalon përmes ekzaminimit të rregullt dhe, kur duhet, përmes ekokardiografisë.

Nëse në ekzaminimin tuaj është gjetur murmur, nëse keni ankesa mungese ajri ose rrahje zemre, ose nëse në familjen tuaj ka histori sëmundjesh të valvulave, mund të rezervoni një termin për një vlerësim të detajuar me ekokardiografi.

Referencat

1. Iung B, Vahanian A. Epidemiology of Acquired Valvular Heart Disease. Can J Cardiol. 2014;30(9):962-970.
2. Otto CM, Nishimura RA, Bonow RO, et al. 2020 ACC/AHA Guideline for the Management of Patients With Valvular Heart Disease. Circulation. 2021;143(5):e72-e227.
3. Vahanian A, Beyersdorf F, Praz F, et al. 2021 ESC/EACTS Guidelines for the Management of Valvular Heart Disease. Eur Heart J. 2022;43(7):561-632.
4. Marijon E, Ou P, Celermajer DS, et al. Prevalence of Rheumatic Heart Disease Detected by Echocardiographic Screening. N Engl J Med. 2007;357(5):470-476.