Наш пристап во скринингот и следењето при срцеви тумори и маси во срцето

Со тоа што ехокардиографијата (прикажување на срцето со ултразвук) стана многу распространета, се зголеми и колку често се среќаваме со сосема неочекуван наод: маса во срцето која не би требало да биде таму. Овој наод може сериозно да го вознемири и пациентот, а понекогаш и лекарот што го гледа првпат. Видовите маси во срцето, како и кои методи на прикажување ги користиме и деталите за хируршкото лекување ќе ги обработам во посебни текстови; во овој текст, пак, се фокусирам директно на делот што најмногу ни користи во секојдневната практика, односно кого и кога скринираме и како го следиме.

Што значи маса во срцето?

Срцето е како пумпа што работи без престан; нормално, во него има само крв и залистоци. Кога во тој „чист“ простор ќе се забележи неочекувано парче ткиво, треба да разјасниме што е тоа и колку е опасно. Овие маси обично се јавуваат како доброкачествен тумор што произлегува од сопствените клетки на срцето, многу поретко како злокачествена маса пренесена во срцето од друг орган, или пак едноставно како згрутчена крв (тромб). Радува тоа што речиси сите маси откриени во срцето се доброкачествени.

Зошто скринингот и раното откривање се толку важни?

Има три основни причини поради кои масата во срцето ја земаме сериозно. Првата е што колку повеќе расте масата, толку повеќе може да го попречи крвотокот во срцето, исто како што предмет што паднал во водоводна цевка го забавува текот. Втората е што малите парчиња што се откинуваат од површината на масата можат со крвотокот да стигнат до мозокот, белите дробови или другите органи и да предизвикаат ненадејни затнувања (емболија). Кај некои пациенти првиот симптом може да биде директно мозочен удар или ненадејно нарушување на циркулацијата. Третата е што некои маси можат да дадат впечаток на општа болест во телото, со температура, губење тежина и слабост, па дијагнозата може да се одложи. Кога овие три ризика (затнување, емболија, општи симптоми) се проценат заедно, при масите во срцето претпочитаме да следиме планирана стратегија на скрининг и следење наместо пристап на „чекај и гледај“.

Кому препорачуваме скрининг и внимателно следење?

Во следните состојби препорачуваме скрининг со ехокардиографија или следење на почести интервали:

• Лица со срцев тумор во семејството (особено миксом), особено во семејства во кои се знае за синдроми на генетска предиспозиција како комплексот Карни
• Лица што на млада возраст имале необјаснив мозочен удар или епизода на системска емболија
• Лица со срцева слабост, палпитации или епизода на губење свест (синкопа) од непозната причина
• Лица кај кои при прикажување направено поради друга причина (на пример при скрининг на белите дробови или дојката) се појавил сомнеж за случајна сенка-маса во срцето
• Пациенти што претходно биле оперирани поради маса во срцето (поради можен рецидив)

Како поставуваме дијагноза и како следиме?

Првиот чекор речиси секогаш е трансторакалната ехокардиографија (стандарден ултразвук на срцето преку градниот кош); тој е брз, безболен и доста успешен во откривањето на голем дел од масите во срцето. Кај сомнителни или гранични случаи преминуваме на трансезофагеална ехокардиографија (TEE), што се прави низ хранопроводот; со овој метод гледаме многу поблиску во срцето, па можеме да видиме дури и маси со милиметарски димензии. Кога сакаме подетално да го карактеризираме ткивото на масата, се вклучуваат кардијална магнетна резонанца (MR) или компјутерска томографија (BT); овие испитувања ни даваат важни насоки за тоа дали масата е доброкачествена или сомнителна.

Кај познати мали маси со низок ризик, за кои сè уште не е донесена одлука за операција, повторуваме ехокардиографија на определени интервали и ја следиме брзината на растот и промената на обликот. Кај масите отстранети со хирургија, пак, колку и да е доброкачествен патолошкиот резултат, препорачуваме контролната ехокардиографија да се продолжи на редовни интервали долги години; бидејќи и кај некои видови доброкачествени маси може да се појави рецидив.

Масите во срцето обично се следните

Миксом: Тоа е најчестиот примарен (со потекло од срцето) срцев тумор кај возрасните, најчесто се сместува во левата предсодба и обично е доброкачествен, но поради ризикот од затнување и емболија треба да се земе сериозно кога ќе биде откриен. Папиларен фиброеластом: Доброкачествена маса која обично се сместува врз срцевите залистоци, е мала, но носи потенцијал за емболија. Тромб во срцето (згрутчена крв): Иако не е вистински тумор, при прикажување може да се помеша со тумор; обично се развива кај пациенти со слаба функција на срцето или со нарушување на ритамот, а лекувањето започнува со разредувач на крвта. Метастатски (пренесени) маси: Настануваат со ширење на карцином од друг орган во срцето, а нивното водење се планира заедно со основниот карцином, со мултидисциплинарен тим.

Кога е потребна хируршка проценка?

Во случаите кога масата предизвикува затнување, довела до емболичен настан или на прикажувањето носи знаци за злокачественост, без губење време ги упатуваме на хируршка проценка. Како се спроведува таа одлука за лекување и кои минимално инвазивни или ендоскопски техники се користат ќе обработам детално во посебен текст; тука најважното што треба да се знае е дека кај соодветен пациент хирургијата обично е куративна (целосно исцелувачка), се изведува речиси целосно со минимално инвазивни методи и резултатите се доста поволни.

Често поставувани прашања

Откриена е маса во срцето, дали тоа задолжително значи рак? Не. Големото мнозинство маси во срцето се доброкачествени. Сепак, секоја маса треба да се разјасни со прикажување и, ако е потребно, со ткивна дијагноза.

Дали миксомот се повторува? Иако ретко — да; затоа по операцијата препорачуваме следење со редовна ехокардиографија долги години.

Во моето семејство има срцев тумор, дали и јас треба да се скринирам? Особено ако кај повеќе членови на семејството на млада возраст има миксом, треба да се истражи генетска предиспозиција (како комплексот Карни) и на членовите на семејството да им се препорача ехокардиографија за скрининг.

Дали случајно откриена мала маса бара веднаш операција? Не секогаш. Кај маси што изгледаат мали, неподвижни и со низок ризик можеме прво да претпочитаме внимателно следење; одлуката се обликува според карактеристиките на масата и клиничката слика на пациентот.

Накратко

Иако масата откриена во срцето во првиот момент е загрижувачка и за пациентот и за лекарот, најчесто е состојба која со правилна стратегија на скрининг и следење може безбедно да се управува. Нашиот пристап е точно да го класифицираме видот и ризикот на масата, да го избереме соодветниот метод на прикажување и, кога е потребно, да ги отстраниме овие маси со минимално инвазивни и ендоскопски методи на срцева хирургија.

Ако при рутинска контрола се појавил сомнеж за маса во вашето срце или ако во вашето семејство има срцев тумор, можете да закажете термин за детална ехокардиографска проценка.

Литература

1. Reynen K. Cardiac Myxomas. N Engl J Med. 1995;333(24):1610-1617.
2. Griborio-Guzman AG, Aseyev OI, Shah H, Sadreddini M. Cardiac Myxomas: Clinical Presentation, Diagnosis and Management. Heart. 2022;108(11):827-833.
3. Lam KY, Dickens P, Chan AC. Tumors of the Heart: A 20-Year Experience with a Review of 12,485 Consecutive Autopsies. Arch Pathol Lab Med. 1993;117(10):1027-1031.
4. Maleszewski JJ, Larsen BT, Kip NS, et al. PRKAR1A in the Development of Cardiac Myxoma: A Study of 110 Cases Including Isolated and Syndromic Tumors. Am J Surg Pathol. 2014;38(8):1079-1087.