Trajtimi i Rrënjës së Aortës dhe i Sëmundjeve të Aortës

Aorta është ena e gjakut më e madhe dhe me presionin e brendshëm më të lartë, e cila del nga zemra dhe transporton gjakun në të gjithë trupin. Ashtu si gypi kryesor i ujit të një qyteti, një problem që lind këtu mund të prekë të gjithë sistemin. Sëmundjet e rrënjës së aortës (pjesa e parë e aortës, më e afërta me zemrën, që përfshin edhe valvulën aortike) dhe ato që zhvillohen në pjesët e tjera të aortës janë çështje që ndjekim me kujdes të madh në klinikën tonë. Trajtimin e ngushtimeve dhe të bllokimeve të aortës, trajtimet komplekse angiografike të aortës (EVAR-TEVAR-PMEG) si dhe shkaqet e sëmundjeve të aortës dhe metodat e diagnostikimit do t’i trajtoj në shkrime të veçanta; në këtë shkrim po përqendrohem drejtpërdrejt te opsionet e trajtimit që zbatojmë në rrënjën e aortës, në aneurizmën (zgjerimin) e aortës dhe në diseksionin (çarjen) e saj.

Cilin Trajtim për Kë? Diametri dhe Shpejtësia e Rritjes Përcaktojnë Vendimin Tonë

Kur zbulohet një aneurizëm (zgjerim) në rrënjën e aortës ose në aortën ngjitëse, kohën e vendimit për kirurgji e përcakton në masë të madhe diametri i enës dhe shpejtësia e rritjes së saj. Në popullatën e përgjithshme, në aneurizmat sporadike (jofamiljare) të rrënjës së aortës dhe të aortës ngjitëse, pragu jonë kirurgjikal është 5,5 cm; në qendrat me përvojë, te disa pacientë, këtë prag mund ta ulim deri në 5,0 cm. Në sëmundjet e trashëguara të indit lidhës, si sindroma Marfan, ose te pacientët te të cilët planifikohet një operacion i valvulës në të njëjtën seancë, pragu është edhe më i ulët dhe në disa raste zbret në 4,5 cm. Përveç përmasave, edhe shpejtësia vjetore e rritjes është po aq e rëndësishme: në aneurizmat sporadike, një rritje prej 0,5 cm në vit, ose prej 0,3 cm në vit për dy vite me radhë, ndërsa te pacientët me sëmundje të trashëguar të aortës ose me valvul aortike bikuspide, edhe një rritje prej vetëm 0,3 cm në vit mjafton për të marrë vendimin kirurgjikal. Kur përcaktojmë këto vlera pragje, marrim si referencë Udhëzuesin aktual 2022 ACC/AHA për Sëmundjet e Aortës.

Opsionet e Trajtimit

Ndjekja e Afërt dhe Trajtimi Mjekësor: Në aneurizmat nën pragun kirurgjikal e kontrollojmë rreptësisht tensionin e gjakut, përdorim barna që ngadalësojnë rrahjet e zemrës (beta-blokues) dhe, me intervale të rregullta (zakonisht 6-24 muaj), e monitorojmë diametrin e enës me tomografi të kompjuterizuar ose me angiografi me rezonancë magnetike. Kirurgjia e Rrënjës së Aortës me Ruajtjen e Valvulës (Procedura David): Kur rrënja e aortës është zgjeruar, por valvula aortike e vetë pacientit është strukturalisht e shëndetshme, e zëvendësojmë vetëm rrënjën me një greft, pa hequr valvulën; kështu pacienti shpëton nga barra e përdorimit të barnës së valvulës (antikoagulanti) gjatë gjithë jetës. Procedura Bentall (Zëvendësimi i Rrënjës dhe i Valvulës Bashkërisht): Nëse edhe valvula është e sëmurë, kryejmë zëvendësimin me një greft që përfshin bashkërisht rrënjën e aortës dhe valvulën; është një metodë që zbatojmë me siguri prej dekadash dhe që jep rezultate shumë të qëndrueshme. Kirurgjia e Aortës Ngjitëse dhe e Harkut: Kur sëmundja shtrihet përtej rrënjës, në aortën ngjitëse ose në harkun e aortës (pjesa e lakuar ku aorta degëzohet në enët e gjakut të qafës), e zgjerojmë operacionin në mënyrë që të përfshijë edhe këto segmente; në disa raste komplekse preferojmë qasjet hibride që kombinojnë kirurgjinë e hapur me teknikat angiografike. Qasjet Minimale Invazive: Te pacientët e përshtatshëm zbatojmë edhe kirurgjinë minimale invazive të aortës, e cila kryhet me prerje të vogla, pa hapur plotësisht kockën e gjoksit; detajet e kësaj metode do t’i trajtoj në një shkrim të veçantë.

Në Diseksionin Akut të Aortës: Garë me Kohën

Diseksioni i aortës (formimi i një çarjeje-shkëputjeje të papritur midis shtresave të murit të aortës) është një nga gjendjet më urgjente të kirurgjisë vaskulare. Kur diseksioni përfshin aortën ngjitëse (diseksioni i Tipit A), ky është një urgjencë e vërtetë kirurgjikale që mund të bëhet fatale brenda orësh dhe pacientin e marrim në operacion sapo vihet diagnoza; sipas të dhënave të mëdha ndërkombëtare të regjistruara, te pacientët me Tip A që operohen, shkalla e vdekjes brenda spitalit është rreth 26%, ndërsa te pacientët që nuk mund të operohen kjo shkallë mund të arrijë deri në 58% — ndryshimi mes tyre tregon qartë se sa jetëshpëtuese është kirurgjia e kryer në kohë. Kur diseksioni përfshin vetëm aortën zbritëse (diseksioni i Tipit B), për sa kohë nuk komplikohet, preferojmë zakonisht trajtimin mjekësor me kontroll të rreptë të tensionit; në rastet e komplikuara të Tipit B, që prishin ushqimin me gjak të organeve, që mbajnë rrezik çarjeje ose që kanë dhimbje që nuk sjellet nën kontroll, orientohemi te trajtimi angiografik (TEVAR).

Procesi pas Ndërhyrjes dhe Ndjekja Afatgjatë

Pas kirurgjisë së rrënjës së aortës ose të aortës ngjitëse, pacientët tanë i mbajmë në kujdes intensiv për një kohë të shkurtër dhe zakonisht i shkarkojmë nga spitali brenda një jave. Kontrolli i tensionit pas operacionit dhe imagjistika e rregullt (vitin e parë më shpesh, më pas çdo vit) vazhdojnë gjatë gjithë jetës; sepse edhe pjesët e tjera të aortës, që nuk janë operuar, mund të tregojnë ndryshime me kalimin e kohës. Te çdo pacient te i cili dyshojmë për një sëmundje të trashëguar të aortës, rekomandojmë që edhe të afërmit e gradës së parë të skanohen me imagjistikë dhe, nëse është e nevojshme, të marrin konsultë gjenetike; sepse në këto familje diagnoza e hershme mund të parandalojë një diseksion në të ardhmen.

Pyetje të Shpeshta

Në aortën time ka një zgjerim (aneurizëm), a duhet të operohem menjëherë? Në shumicën e rasteve jo. Nëse diametri është nën pragun kirurgjikal, mjafton ndjekja e afërt me imagjistikë të rregullt. Vendimi individualizohet sipas diametrit të enës, shpejtësisë së rritjes dhe sëmundjeve shoqëruese.

Cili është ndryshimi midis procedurës David dhe procedurës Bentall? Në procedurën David ruhet valvula aortike e vetë pacientit dhe zëvendësohet vetëm rrënja. Në procedurën Bentall, kur edhe valvula është e sëmurë, rrënja dhe valvula zëvendësohen bashkërisht me një greft të vetëm.

A mund të jetë dhimbja e papritur dhe e fortë e gjoksit dhe e shpinës diseksion i aortës? Po; veçanërisht dhimbja e gjoksit që fillon papritur, si një çarje, dhe që shtrihet drejt shpinës, është shenja klasike e diseksionit të aortës; në këtë rast vlerësimi urgjent është jetëshpëtues.

Në familjen time ka aneurizëm ose diseksion të aortës, a jam edhe unë në rrezik? Kur bëhet fjalë për sëmundjet e trashëguara të aortës, rekomandohet të skanohen edhe të afërmit e gradës së parë; prandaj, nëse në familje ka histori sëmundjeje të aortës, ju lutemi ta përmendni patjetër.

Në Përmbledhje

Në sëmundjet e rrënjës së aortës dhe të aortës, vendimi për trajtim është një proces i individualizuar që formësohet sipas përmasave të enës, shpejtësisë së rritjes, sëmundjes shoqëruese të valvulës dhe profilit gjenetik të rrezikut të pacientit. Nga ndjekja e afërt deri te kirurgjia e rrënjës me ruajtjen e valvulës, nga procedura Bentall deri te kirurgjia urgjente e diseksionit, në të gjithë këtë spektër opsionesh qëllimi jonë është gjithmonë i njëjtë: të shpëtojmë jetë me ndërhyrjen në kohë dhe të saktë.

Nëse në familjen tuaj ka histori aneurizmi ose diseksioni të aortës, ose nëse gjatë një imagjistike rutinë është zbuluar një zgjerim i aortës suaj, mund të rezervoni një termin për një vlerësim të detajuar.

Referencat

1. Isselbacher EM, Preventza O, Hamilton Black J 3rd, et al. 2022 ACC/AHA Guideline for the Diagnosis and Management of Aortic Disease. Circulation. 2022;146(24):e334-e482.
2. Hagan PG, Nienaber CA, Isselbacher EM, et al. The International Registry of Acute Aortic Dissection (IRAD): New Insights into an Old Disease. JAMA. 2000;283(7):897-903.
3. Aboyans V, Bauersachs R, Mazzolai L, et al. 2024 ESC Guidelines for the Management of Peripheral Arterial and Aortic Diseases. Eur Heart J. 2024;45(36):3538-3700.
4. David TE, Feindel CM. An Aortic Valve-Sparing Operation for Patients with Aortic Incompetence and Aneurysm of the Ascending Aorta. J Thorac Cardiovasc Surg. 1992;103(4):617-621.