Yüksek tansiyon (hipertansiyon), hiçbir belirti vermeden yıllarca kalp damarlarına sessizce zarar verebilen, bu nedenle “sessiz katil” olarak anılan bir hastalıktır. Bu yazıda tansiyonun damarlara nasıl zarar verdiğini anlatacağım.

Hipertansiyon: Sessiz Katil

Yüksek tansiyon, çoğu hastada baş ağrısı dışında belirgin bir belirti vermez; bu nedenle birçok kişi yıllarca yüksek tansiyonla yaşadığını fark etmeden, ancak bir kalp krizi veya inme geçirdiğinde durumun farkına varır. Düzenli tansiyon ölçümü, bu sessiz süreci erken yakalamanın tek güvenilir yoludur.

Tansiyonun Damar Sertliğine (Ateroskleroz) Etkisi

Sürekli yüksek basınç altında kalan damar duvarı, zamanla kalınlaşır, esnekliğini kaybeder ve kolesterol birikimine (plak oluşumuna) daha yatkın hale gelir; bu süreç, kalp krizine yol açan koroner arter hastalığının temelini oluşturan ateroskleroz sürecini doğrudan hızlandırır. Aynı zamanda yüksek tansiyon, kalbin bu ek yüke karşı kas kütlesini artırmasına (hipertrofi) neden olarak kalp yetmezliği riskini de artırır.

Tansiyon İlaçlarını Düzenli Kullanmanın Önemi

Tansiyon ilaçlarını yalnızca “yüksek geldiğinde” değil, doktorun önerdiği şekilde düzenli ve sürekli kullanmak, damar hasarını önlemenin en etkili yoludur; ilacı kendiliğinden bırakmak veya düzensiz kullanmak, tansiyonun dalgalanmasına ve damar hasarının hızlanmasına yol açabilir. Güncel kılavuzlar, hedef tansiyon değerlerinin bireysel risk profiline göre belirlenmesini önermektedir.

Sık Sorulan Sorular

Tansiyonum normal geliyor, ilacımı bırakabilir miyim? Hayır; normal seyretmesi ilacın etkili olduğunun göstergesidir, ilacı kesmek tansiyonun tekrar yükselmesine yol açar.

Tansiyonu ne sıklıkla ölçtürmeliyim? Bilinen hipertansiyonu olanlarda düzenli ev takibi, olmayan sağlıklı yetişkinlerde ise yılda en az bir kez ölçüm öneririz.

Tuz kısıtlaması tansiyonu ne kadar etkiler? Günlük tuz alımını azaltmak, birçok hastada tansiyon değerlerinde anlamlı bir düşüşe katkıda bulunur.

Sonuç

Yüksek tansiyon, belirti vermeden kalp damarlarına yıllar içinde ciddi hasar verebilen bir hastalıktır. Düzenli ölçüm ve ilaç tedavisine uyum, bu sessiz süreci durdurmanın en etkili yoludur.

Tansiyonunuzu ve kalp damar sağlığınızı değerlendirmek üzere randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

1. Whelton PK, Carey RM, Aronow WS, et al. 2017 ACC/AHA/AAPA/ABC/ACPM/AGS/APhA/ASH/ASPC/NMA/PCNA Guideline for the Prevention, Detection, Evaluation, and Management of High Blood Pressure in Adults. Hypertension. 2018;71(6):e13-e115.

Kalp damarları (koroner arterler), kalbin kendi kas dokusunu besleyen, adeta kalbin kendi motorlarına yakıt götüren borular gibi çalışan damarlardır. Bu kanallar daraldıkça veya tıkandıkça, kalp kası ihtiyacı kadar oksijen ve besin alamaz hale gelir ve bunu bize belirtilerle haber verir. Koroner arter hastalığının nedenlerini, risk faktörlerini ve kapalı bypass gibi tedavi yöntemlerini anlattığım yazıları ilgili başlık altında bulabilirsiniz. Bu yazıda ise doğrudan kalp damar tıkanıklığının hangi belirtilerle kendini gösterdiğine ve ne zaman ciddiye almamız gerektiğine odaklanıyorum.

Kalp Damarları Tıkandığında Ne Olur?

Koroner arterlerdeki daralma genellikle yavaş ve sinsi ilerler; damar belirli bir dereceye kadar daraldığında, kalp kası dinlenirken yeterli kanlanmayı sağlar ama efor sırasında ihtiyaç artınca yetersiz kalır. Bu duruma stabil anjina (efor anjinası) diyoruz. Eğer damardaki bir plak aniden çatlar ve üzerinde pıhtı oluşursa, damar tamamen tıkanabilir; bu da kalp krizi (miyokard enfarktüsü) dediğimiz, saatler içinde geri dönüşsüz kalp kası hasarına yol açabilen acil bir durumdur.

En Sık Görülen Belirtiler Nelerdir?

Göğüs Ağrısı veya Baskı Hissi (Anjina): En klasik belirtidir; göğsün ortasında baskı, sıkışma veya ağırlık hissi şeklinde tarif edilir, çoğunlukla efor ile başlar ve dinlenmekle birkaç dakika içinde geçer. Kola, Çeneye veya Sırta Yayılan Ağrı: Göğüsteki rahatsızlık bazen sol kola, çeneye, boyuna veya sırtın üst kısmına yayılabilir. Nefes Darlığı: Özellikle eforda ortaya çıkan, öncekinden farklı bir nefes darlığı hissi. Çarpıntı ve Yorgunluk: Kalp yeterince kanlanamadığında, günlük aktivitelerde beklenmedik bir yorgunluk veya kalp atışlarını hissetme şeklinde de kendini gösterebilir. Bulantı, Terleme ve Baş Dönmesi: Özellikle akut bir tıkanıklıkta göğüs ağrısına eşlik eden soğuk terleme, bulantı ve halsizlik hissi sıkça görülür.

Herkeste Aynı Şekilde Belirti Vermez: Atipik Bulgular

Burada altını özellikle çizmek istediğim bir nokta var: kadın hastalarda ve şeker hastalığı olanlarda durum çoğu zaman klasik göğüs ağrısı şeklinde değil, daha belirsiz bulgularla ortaya çıkabilir. Büyük ölçekli bir kayıt çalışmasında, kalp krizi geçiren kadınların yaklaşık %42’sinin hiç göğüs ağrısı tarif etmediği, bunun yerine sadece aşırı yorgunluk, hazımsızlık hissi, sırt veya çene ağrısı, nefes darlığı gibi belirtilerle başvurduğu gösterilmiştir. Şeker hastalığına bağlı sinir hasarı olan hastalarda da ağrı algısı zayıflayabildiği için tıkanıklık hiç ağrı yapmadan (sessiz iskemi) ilerleyebilir. Bu nedenle, klasik göğüs ağrısının olmaması, kalp damar tıkanıklığını asla dışlamaz.

Kalp Krizinin Belirtileri: Zaman Kaybetmeden Harekete Geçin

Ani başlayan, 20 dakikadan uzun süren, dinlenmekle geçmeyen şiddetli göğüs ağrısı veya baskı hissi; buna eşlik eden soğuk terleme, nefes darlığı, bulantı ve yoğun bir huzursuzluk veya ölüm korkusu hissi, kalp krizinin klasik belirtileridir. Bu tabloyla karşılaşıldığında hastaneye kendi imkanlarıyla gitmeyi denemek yerine, doğrudan ambulans çağırmak hayat kurtarır; çünkü tıkanan damarın en kısa sürede açılması, kalp kasının ne kadarının kalıcı hasar göreceğini doğrudan belirler.

Nasıl Tanı Koyarız?

Şikayeti dinledikten sonra genellikle elektrokardiyografi (EKG) ile başlarız; bu bize akut bir olay olup olmadığı konusunda hızlı bir fikir verir. Stabil şikayetlerde efor testi, koroner bilgisayarlı tomografi anjiyografi gibi yöntemlerle damarların durumunu değerlendiririz; şüphe yüksekse veya akut bir tabloda doğrudan kateter anjiyografiye geçeriz.

Sık Sorulan Sorular

Göğüs ağrım var ama birkaç saniye sürüyor, bu kalp damar tıkanıklığı olabilir mi? Kalp kaynaklı göğüs ağrısı genellikle en az birkaç dakika sürer; saniyeler içinde geçen, batıcı tarzda ağrılar çoğunlukla kalp dışı nedenlerle ilişkilidir. Yine de şüpheniz varsa değerlendirilmesinde fayda var.

Egzersiz sırasında göğsümde baskı oluyor ama dinlenince geçiyor, önemli mi? Evet, bu tarif klasik efor anjinasına işaret eder ve mutlaka değerlendirilmesi gerekir; tıkanıklık ilerlemeden tanı koymak tedavi seçeneklerini genişletir.

Kadınlarda belirtiler neden farklı olabiliyor? Kadınlarda kalp krizi sırasında göğüs ağrısı olmadan, yorgunluk, hazımsızlık veya sırt ağrısı gibi daha belirsiz belirtilerle başvurma oranı erkeklere göre belirgin şekilde daha yüksektir.

Şeker hastalığım var, hiç ağrı hissetmesem de risk altında mıyım? Evet. Diyabete bağlı sinir hasarı, göğüs ağrısını maskeleyebilir; bu nedenle diyabetik hastalarda düzenli kardiyolojik değerlendirmeyi önemsiyoruz.

Özetle

Kalp damar tıkanıklığı, en klasik haliyle efor ile artan göğüs baskısı şeklinde kendini gösterse de, özellikle kadınlarda ve diyabetik hastalarda çok daha sessiz ve belirsiz bulgularla ilerleyebilir. Belirtinin tipik olup olmaması değil, yeni ortaya çıkmış, açıklanamayan ve günlük hayatı etkileyen bir değişiklik olması bizim için asıl uyarı işaretidir.

Efor ile artan göğüs baskısı, açıklanamayan nefes darlığı veya yukarıda anlattığım belirtilerden herhangi biriyle karşılaştıysanız, ayrıntılı kardiyolojik değerlendirme için randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

1. Gulati M, Levy PD, Mukherjee D, et al. 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain. Circulation. 2021;144(22):e368-e454.
2. Knuuti J, Wijns W, Saraste A, et al. 2019 ESC Guidelines for the Diagnosis and Management of Chronic Coronary Syndromes. Eur Heart J. 2020;41(3):407-477.
3. Canto JG, Rogers WJ, Goldberg RJ, et al. Association of Age and Sex With Myocardial Infarction Symptom Presentation and In-Hospital Mortality. JAMA. 2012;307(8):813-822.
4. Ibanez B, James S, Agewall S, et al. 2017 ESC Guidelines for the Management of Acute Myocardial Infarction in Patients Presenting With ST-Segment Elevation. Eur Heart J. 2018;39(2):119-177.

Kliniğimizde sıkça karşılaştığımız üzücü bir tablo şudur: kadın hastalarımız, erkeklere göre kalp krizi belirtilerini daha geç fark ediyor ve daha geç başvuruyor. Bunun nedeni ihmalkarlık değil, belirtilerin gerçekten farklı görünmesidir. Bu yazıda kadınlarda kalp krizinin neden farklı seyrettiğini ve bu farkın nelere yol açtığını anlatacağım.

Kadınlarda En Sık Görülen Atipik Belirtiler

Kadın hastalarda klasik göğüs ağrısı yerine sıklıkla aşırı yorgunluk, nefes darlığı, hazımsızlık hissi, sırt veya çene ağrısı, bulantı ve uykusuzluk gibi daha belirsiz bulgular ön plana çıkar. Büyük ölçekli bir kayıt çalışmasında, kalp krizi geçiren kadınların yaklaşık %42’sinin hiç göğüs ağrısı tarif etmediği gösterilmiştir; bu da tanının gecikmesine ve hastaneye daha geç ulaşılmasına yol açabilmektedir.

Menopoz Sonrası Kalp Hastalığı Riski

Menopoz öncesi dönemde östrojen hormonu kadınları kalp damar hastalığına karşı bir miktar koruyucu bir etki gösterir; menopozla birlikte bu koruma azalır ve kadınlarda kalp damar hastalığı riski hızla erkeklerle benzer düzeye yaklaşır. Bu nedenle menopoz sonrası dönemde tansiyon, kolesterol ve kan şekeri takibini daha sıkı tutmayı öneriyoruz.

Kadınların Kalp Krizini Geç Fark Etmesinin Nedenleri

Belirtilerin daha belirsiz olmasının yanında, toplumsal olarak kalp krizinin “erkek hastalığı” algısı, kadınların kendi şikayetlerini stres veya yorgunluğa bağlayarak ertelemesine yol açabiliyor. Bunun sonucunda kadın hastalarımız çoğu zaman hastaneye erkeklere göre daha geç ulaşıyor; oysa tıkanan damarın açılma süresi, kalp kasının ne kadarının kalıcı hasar göreceğini doğrudan belirliyor.

Sık Sorulan Sorular

Göğüs ağrısı olmadan kalp krizi geçirilebilir mi? Evet, özellikle kadınlarda göğüs ağrısı olmadan, sadece yorgunluk veya hazımsızlık hissiyle seyreden kalp krizleri sık görülür.

Menopozdan sonra hangi taramaları yaptırmalıyım? Tansiyon, kolesterol ve kan şekeri ölçümlerini düzenli aralıklarla, gerekirse kardiyoloji değerlendirmesiyle birlikte yaptırmanızı öneririz.

Kadınlarda kalp krizi tedavisi erkeklerden farklı mıdır? Tedavi ilkeleri temelde aynıdır; ancak belirtilerin farklı olması nedeniyle tanının gecikmemesi için daha yüksek bir farkındalık gerekir.

Sonuç

Kadınlarda kalp krizinin erkeklerden farklı ve daha sinsi seyredebilmesi, hem hastaların hem de hekimlerin bu farkındalığa sahip olmasını gerektiriyor. Yeni başlayan, açıklanamayan yorgunluk, nefes darlığı veya hazımsızlık hissi, özellikle menopoz sonrası dönemde ciddiye alınmalıdır.

Menopoz sonrası dönemdeyseniz veya açıklanamayan yorgunluk, nefes darlığı gibi şikayetleriniz varsa, ayrıntılı kardiyolojik değerlendirme için randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

1. Mehta LS, Beckie TM, DeVon HA, et al. Acute Myocardial Infarction in Women: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2016;133(9):916-947.
2. Canto JG, Rogers WJ, Goldberg RJ, et al. Association of Age and Sex With Myocardial Infarction Symptom Presentation and In-Hospital Mortality. JAMA. 2012;307(8):813-822.

Kalp krizi dendiğinde herkesin aklına aynı sahne gelir: göğsünü tutup yere çöken bir insan. Oysa kliniğimize başvuran hastaların önemli bir kısmında tablo bu kadar net değildir; kriz bazen sinsi, bazen de tamamen farklı bir organı işaret eden belirtilerle kendini gösterir. Kalp damar tıkanıklığının genel belirtilerini ayrı bir yazımda ele almıştım; bu yazıda ise doğrudan kalp krizinin tipik ve “gizli” (atipik) belirtilerine, özellikle de mide ağrısıyla karışan tablolara odaklanıyorum.

Tipik Kalp Krizi Belirtileri: Göğüste Baskı ve Ağrı

Klasik tabloda hasta göğsünün ortasında baskı, sıkışma veya “üzerime bir şey oturdu” tarzında bir ağırlık tarif eder; bu his sola kola, çeneye veya sırta yayılabilir, soğuk terleme, bulantı ve nefes darlığı eşlik edebilir. Ağrı genellikle 20 dakikadan uzun sürer ve dinlenmekle geçmez; bu süre ve karakter, egzersizle gelip dinlenmekle geçen stabil anjinadan onu ayıran en önemli özelliktir.

Sessiz Kalp Krizi (Silent MI) Nedir? Kimlerde Görülür?

Bazı hastalarımızda kalp krizi hiç göğüs ağrısı yapmadan, yalnızca aşırı yorgunluk, hafif bir nefes darlığı veya hiçbir belirti vermeden geçirilir; buna “sessiz” veya “sessiz iskemi” diyoruz. Bu tablo özellikle şeker hastalarında, ileri yaşta ve daha önce kalp krizi geçirmiş kişilerde daha sık görülür; sinir uçlarındaki hasar, ağrı sinyalinin beyne düzgün ulaşmasını engelleyebilir. Sessiz geçirilen bir kriz, ancak yıllar sonra yapılan bir EKG veya ekokardiyografide geçmişte iz bıraktığı fark edildiğinde ortaya çıkabilir.

Mide Ağrısı mı Kalp Krizi mi? Nasıl Ayırt Edilir?

Özellikle kalbin alt duvarını besleyen damar tıkandığında, ağrı göğüs yerine üst karın bölgesinde hissedilebilir; hasta bunu bir hazımsızlık veya gastrit atağı sanıp mide ilacı içerek zaman kaybedebilir. Bu ayrımı yapmayı gerçekten zorlaştıran bir durum söz konusudur, ancak birkaç ipucu bize yol gösterir: mide kaynaklı ağrılar genellikle yemekle ilişkilidir ve antiasit ile kısmen rahatlar, kalp kaynaklı ağrı ise efor veya stresle ortaya çıkar, soğuk terleme ve nefes darlığı gibi eşlik eden bulgular taşır. Şüphe duyduğumuzda karar, mide ilacı denemek değil, EKG çektirmektir; çünkü zamanında açılan bir damar, kalp kasının ne kadarının kalıcı hasar göreceğini doğrudan belirler.

Sık Sorulan Sorular

Sessiz kalp krizi tehlikeli midir? Evet, hatta bazen daha tehlikelidir; çünkü hasta hiçbir uyarı almadığı için zamanında tedavi şansını kaçırabilir ve hasar fark edilmeden ilerleyebilir.

Mide ağrım var ama kalp krizinden şüpheleniyorum, ne yapmalıyım? Eforla ilişkili, soğuk terleme veya nefes darlığı eşlik eden bir “mide ağrısı” varsa, mide ilacı denemek yerine acil değerlendirme için başvurmanızı öneririz.

Sessiz kalp krizini nasıl fark ederiz? Çoğu zaman ancak sonradan yapılan bir EKG veya görüntülemede, geçmişte iz bıraktığı fark edilerek anlaşılır; bu yüzden risk grubundaki hastalarda düzenli kardiyolojik kontrolü önemsiyoruz.

Sonuç

Kalp krizinin her zaman filmlerdeki gibi net bir tablo çizmediğini bilmek hayat kurtarabilir; özellikle kadın, şeker hastası ve ileri yaştaki kişilerde belirtiler çok daha belirsiz ve sinsi olabilir. Yeni ortaya çıkan, açıklanamayan ve günlük hayatı etkileyen her değişikliği ciddiye almak, en güvenli yaklaşımdır.

Eforla ilişkili göğüs veya üst karın rahatsızlığı, açıklanamayan nefes darlığı ya da yukarıda anlattığım belirtilerden herhangi biriyle karşılaştıysanız, zaman kaybetmeden değerlendirilmeniz için acil servise başvurmanızı öneririz.

Kaynakça

1. Canto JG, Rogers WJ, Goldberg RJ, et al. Association of Age and Sex With Myocardial Infarction Symptom Presentation and In-Hospital Mortality. JAMA. 2012;307(8):813-822.
2. Gulati M, Levy PD, Mukherjee D, et al. 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain. Circulation. 2021;144(22):e368-e454.
3. Ibanez B, James S, Agewall S, et al. 2017 ESC Guidelines for the Management of Acute Myocardial Infarction in Patients Presenting With ST-Segment Elevation. Eur Heart J. 2018;39(2):119-177.

Aort diseksiyonu, damar cerrahisinin en acil ve en hızlı hareket etmemizi gerektiren tablolarından biridir. Bu yazıda diseksiyonun belirtilerini ve neden zamanla yarıştığımızı anlatacağım.

Aort Diseksiyonu Belirtileri: Sırtta Bıçak Saplanır Tarzda Ağrı

Diseksiyonun en karakteristik belirtisi, aniden başlayan, çok şiddetli, “yırtılır” veya “bıçak saplanır” tarzında tarif edilen göğüs veya sırt ağrısıdır; ağrı genellikle sırta, boyuna veya karına doğru yayılabilir. Bu ağrı kalp krizindeki basınç hissinden farklı olarak, en şiddetli haliyle aniden başlar.

Tip A ve Tip B Diseksiyon Farkı

Diseksiyon çıkan aortu (kalbe yakın bölümü) tutuyorsa buna Tip A diyoruz; bu tablo saatler içinde ölümcül olabilecek gerçek bir cerrahi acildir ve tanı konur konmaz ameliyata alırız. Diseksiyon yalnızca inen aortu tutuyorsa buna Tip B diyoruz; komplike olmadığı sürece genellikle sıkı tansiyon kontrolüyle medikal tedaviyi tercih ederiz, komplike vakalarda ise anjiyografik tedaviye (TEVAR) yöneliriz.

Acil Cerrahi Müdahalenin Hayati Önemi

Tip A diseksiyonda her geçen saat ölüm riskini artırır; büyük uluslararası kayıtlar, cerrahi uygulanan hastalarda hastane içi ölüm oranının yaklaşık %26 iken, ameliyat edilemeyen hastalarda bu oranın %58’e kadar çıkabildiğini göstermektedir. Bu fark, zamanında yapılan cerrahinin ne kadar hayat kurtarıcı olduğunu açıkça ortaya koyar.

Sık Sorulan Sorular

Aort diseksiyonu kalp krizinden nasıl ayırt edilir? Ağrının aniden, en şiddetli haliyle başlaması ve sırta yayılması diseksiyonu düşündürür; kesin tanı acil görüntüleme (tomografi) ile konur.

Her diseksiyon ameliyat gerektirir mi? Hayır; Tip A diseksiyon acil ameliyat gerektirirken, komplike olmayan Tip B diseksiyon genellikle ilaç tedavisiyle yönetilebilir.

Diseksiyon riski kimde daha yüksektir? Yüksek tansiyonu kontrolsüz olanlarda, Marfan sendromu gibi kalıtsal bağ dokusu hastalığı olanlarda ve biküspid aort kapağı bulunanlarda risk artar.

Sonuç

Aort diseksiyonu, dakikaların ve saatlerin hayati önem taşıdığı gerçek bir acildir. Ani ve şiddetli göğüs-sırt ağrısı fark ettiğinizde zaman kaybetmeden acil servise başvurmak, hayat kurtarıcıdır.

Ani ve şiddetli göğüs-sırt ağrısı yaşadıysanız, zaman kaybetmeden acil servise başvurmanızı öneririz.

Kaynakça

1. Hagan PG, Nienaber CA, Isselbacher EM, et al. The International Registry of Acute Aortic Dissection (IRAD): New Insights into an Old Disease. JAMA. 2000;283(7):897-903.
2. Isselbacher EM, Preventza O, Hamilton Black J 3rd, et al. 2022 ACC/AHA Guideline for the Diagnosis and Management of Aortic Disease. Circulation. 2022;146(24):e334-e482.

Aort, kalpten çıkıp tüm vücuda kan taşıyan en büyük ve iç basıncı en yüksek damarımızdır. Tıpkı bir şehrin ana su borusu gibi, burada oluşan bir sorun tüm sistemi etkileyebilir. Aort kökü (aort damarının kalbe en yakın, aort kapağını da içine alan ilk bölümü) ve aortun diğer kısımlarında gelişen hastalıklar, kliniğimizde büyük bir titizlikle takip ettiğimiz konulardır. Aort darlığı ve tıkanıklıklarının tedavisini, kompleks anjiyografik aort tedavilerini (EVAR-TEVAR-PMEG) ve aort hastalıklarının nedenleri ile tanı yöntemlerini ayrı yazılarda ele alacağım; bu yazıda ise doğrudan aort kökü, aort anevrizması (genişlemesi) ve aort diseksiyonunda (yırtılmasında) uyguladığımız tedavi seçeneklerine odaklanıyorum.

Kimde Hangi Tedavi? Boyut ve Büyüme Hızı Kararımızı Belirler

Aort kökü veya çıkan aortta anevrizma (genişleme) saptandığında, cerrahiye ne zaman karar vereceğimizi büyük ölçüde damarın çapı ve büyüme hızı belirler. Genel popülasyonda sporadik (ailesel olmayan) aort kökü-çıkan aort anevrizmalarında cerrahi eşiğimiz 5,5 cm’dir; deneyimli merkezlerde bazı hastalarda bu eşiği 5,0 cm’e kadar indirebiliyoruz. Marfan sendromu gibi kalıtsal bağ dokusu hastalıklarında veya aynı seansta kapak ameliyatı planlanan hastalarda eşik daha da düşer, bazı durumlarda 4,5 cm’e iner. Boyutun yanında, yıllık büyüme hızı da en az onun kadar önemlidir: sporadik anevrizmalarda yılda 0,5 cm veya art arda iki yılda yılda 0,3 cm’lik büyüme, kalıtsal aort hastalığı veya biküspid aort kapağı olan hastalarda ise yılda 0,3 cm’lik büyüme bile tek başına cerrahi kararı verdirir. Bu eşik değerleri belirlerken güncel 2022 ACC/AHA Aort Hastalıkları Kılavuzu’nu referans alıyoruz.

Tedavi Seçenekleri

Yakın Takip ve Medikal Tedavi: Cerrahi eşiğin altındaki anevrizmalarda tansiyonu sıkı kontrol eder, kalp hızını yavaşlatan ilaçları (beta-bloker) kullanır ve düzenli aralıklarla (genellikle 6-24 ay) bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans anjiyografi ile damarın çapını ölçerek izleriz. Kapak Koruyucu Aort Kökü Cerrahisi (David Prosedürü): Aort kökü genişlemiş ancak hastanın kendi aort kapağı yapısal olarak sağlamsa, kapağı çıkarmadan sadece kökü bir greft ile değiştiririz; bu sayede hasta ömür boyu kapak ilacı (antikoagülan) kullanma yükünden kurtulur. Bentall Prosedürü (Kök ve Kapak Birlikte Değişimi): Kapak da hastalıklıysa, aort kökünü ve kapağı birlikte içeren bir greft ile değişim yaparız; onlarca yıldır güvenle uyguladığımız, çok sağlam sonuçlar veren bir yöntemdir. Çıkan Aort ve Ark Cerrahisi: Hastalık kökün ötesine, çıkan aorta veya aort arkına (aortun boyun damarlarına dallandığı kavisli bölüm) uzanıyorsa, ameliyatı bu segmentleri de kapsayacak şekilde genişletiriz; bazı karmaşık vakalarda açık cerrahiyi anjiyografik tekniklerle birleştiren hibrit yaklaşımları tercih ederiz. Minimal İnvaziv Yaklaşımlar: Uygun hastalarda, göğüs kemiğini tam açmadan, küçük kesilerle yapılan minimal invaziv aort cerrahisini de uyguluyoruz; bu yöntemin detaylarını ayrı bir yazıda ele alacağım.

Akut Aort Diseksiyonunda Zamanla Yarış

Aort diseksiyonu (aort duvarının katmanları arasında ani bir yırtılma-ayrışma oluşması), damar cerrahisinin en acil tablolarından biridir. Diseksiyon çıkan aortu tutuyorsa (Tip A diseksiyon), bu durum saatler içinde ölümcül olabilecek gerçek bir cerrahi acildir ve tanı konur konmaz ameliyata alırız; kayıtlı büyük uluslararası verilere göre, cerrahi uygulanan Tip A hastalarında hastane içi ölüm oranı yaklaşık %26 iken, ameliyat edilemeyen hastalarda bu oran %58’e kadar çıkabilmektedir — aradaki fark, zamanında yapılan cerrahinin ne kadar hayat kurtarıcı olduğunu açıkça gösterir. Diseksiyon sadece inen aortu tutuyorsa (Tip B diseksiyon), komplike olmadığı sürece genellikle sıkı tansiyon kontrolü ile medikal tedaviyi tercih ederiz; organ kanlanmasını bozan, yırtılma riski taşıyan veya ağrısı kontrol altına alınamayan komplike Tip B vakalarında ise anjiyografik tedaviye (TEVAR) yöneliriz.

İşlem Sonrası Süreç ve Uzun Dönem Takip

Aort kökü veya çıkan aort cerrahisi sonrası hastalarımızı yoğun bakımda kısa bir süre izledikten sonra, genellikle bir hafta içinde taburcu ederiz. Ameliyat sonrası tansiyon kontrolü ve düzenli görüntüleme (ilk yıl daha sık, sonrasında yıllık) ömür boyu sürer; çünkü aortun ameliyat edilmeyen diğer bölümleri de zamanla değişim gösterebilir. Kalıtsal bir aort hastalığı düşündüğümüz her hastada, birinci derece yakınlarına da görüntüleme ile tarama yapılmasını ve gerektiğinde genetik danışmanlık alınmasını öneriyoruz; çünkü bu ailelerde erken tanı, gelecekteki bir diseksiyonu önleyebilir.

Sık Sorulan Sorular

Aortumda genişleme (anevrizma) var, hemen ameliyat mı olmalıyım? Çoğu zaman hayır. Boyut cerrahi eşiğin altındaysa, düzenli görüntüleme ile yakın takip yeterlidir. Karar, damarın çapına, büyüme hızına ve eşlik eden hastalıklara göre kişiselleştirilir.

David ve Bentall prosedürü arasındaki fark nedir? David prosedüründe hastanın kendi aort kapağı korunur, sadece kök değiştirilir. Bentall prosedüründe ise kapak da hastalıklıysa kök ve kapak birlikte, tek bir greft ile değiştirilir.

Ani ve şiddetli göğüs-sırt ağrısı aort diseksiyonu olabilir mi? Evet, özellikle ani başlayan, yırtılır tarzda ve sırta yayılan göğüs ağrısı aort diseksiyonunun klasik belirtisidir; bu durumda acil değerlendirme hayat kurtarıcıdır.

Ailemde aort anevrizması veya diseksiyonu var, ben de risk altında mıyım? Kalıtsal aort hastalıkları söz konusu olduğunda birinci derece yakınların da taranması önerilir; bu nedenle ailede aort hastalığı öyküsü varsa mutlaka belirtmenizi isteriz.

Özetle

Aort kökü ve aort hastalıklarında tedavi kararı, damarın boyutuna, büyüme hızına, eşlik eden kapak hastalığına ve hastanın genetik risk profiline göre şekillenen kişiselleştirilmiş bir süreçtir. Yakın takipten kapak koruyucu kök cerrahisine, Bentall prosedüründen acil diseksiyon cerrahisine kadar uzanan bu seçenekler yelpazesinde amacımız her zaman aynıdır: zamanında ve doğru müdahale ile hayat kurtarmak.

Ailenizde aort anevrizması veya diseksiyonu öyküsü varsa ya da rutin bir görüntülemede aortunuzda genişleme saptandıysa, ayrıntılı değerlendirme için randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

1. Isselbacher EM, Preventza O, Hamilton Black J 3rd, et al. 2022 ACC/AHA Guideline for the Diagnosis and Management of Aortic Disease. Circulation. 2022;146(24):e334-e482.
2. Hagan PG, Nienaber CA, Isselbacher EM, et al. The International Registry of Acute Aortic Dissection (IRAD): New Insights into an Old Disease. JAMA. 2000;283(7):897-903.
3. Aboyans V, Bauersachs R, Mazzolai L, et al. 2024 ESC Guidelines for the Management of Peripheral Arterial and Aortic Diseases. Eur Heart J. 2024;45(36):3538-3700.
4. David TE, Feindel CM. An Aortic Valve-Sparing Operation for Patients with Aortic Incompetence and Aneurysm of the Ascending Aorta. J Thorac Cardiovasc Surg. 1992;103(4):617-621.

Aort kapak darlığı, uzun yıllar hiç belirti vermeden ilerleyebilen, ama belirti başladığında hızla ciddileşen bir hastalıktır. Bu yazıda aort darlığının belirtilerini ve neden bu kadar sinsi seyrettiğini anlatacağım.

Aort Darlığı Neden Sinsidir?

Kalp, daralan aort kapağına karşı kanı pompalamak için giderek daha fazla güç harcar ve kalp kası bu yüke uyum sağlayarak kalınlaşır (hipertrofi); bu uyum mekanizması sayesinde hastalarımız yıllarca hiçbir belirti hissetmeyebilir. Ancak bu telafi mekanizması bir noktadan sonra yetersiz kalır ve belirtiler görece hızlı bir şekilde ortaya çıkar.

Eforla Gelen Nefes Darlığı ve Göğüs Ağrısı

En sık görülen ilk belirtiler, eforla ortaya çıkan nefes darlığı, göğüs ağrısı (anjina) ve baş dönmesi veya bayılma hissidir (senkop); bu belirtiler, kalbin daralmış kapaktan yeterli kanı geçirememesi ve efor sırasında vücudun artan oksijen ihtiyacını karşılayamamasından kaynaklanır. Bazı hastalarımız bu belirtileri “yaşlanmaya” veya “kondisyonsuzluğa” bağlayarak uzun süre görmezden gelebiliyor.

Aort Darlığı Tedavi Edilmezse Ne Olur? (Ani Ölüm Riski)

Aort darlığının doğal seyrini inceleyen klasik çalışmalar, belirti başladıktan sonra tedavi edilmeyen ciddi aort darlığında ortalama yaşam beklentisinin çarpıcı şekilde kısaldığını göstermiştir; göğüs ağrısı başladıktan sonra ortalama birkaç yıl, bayılma atağı sonrası daha da kısa, kalp yetmezliği geliştiğinde ise ortalama bir-iki yıl içinde ciddi sonuçlar görülebilir. Bu nedenle belirti başlangıcı, kapak değişimi (cerrahi veya TAVI) kararının en önemli tetikleyicisidir.

Sık Sorulan Sorular

Belirtisiz aort darlığında ameliyat gerekir mi? Genellikle hayır; belirtisiz hastalarda düzenli ekokardiyografi ile yakın takip yeterlidir, ameliyat kararı belirti başlangıcı veya kapak fonksiyonundaki ciddi bozulmayla verilir.

Efor sırasında bayılma hissi ciddiye alınmalı mı? Kesinlikle evet; bu, aort darlığının en ciddi belirtilerinden biridir ve zaman kaybetmeden değerlendirilmesi gerekir.

Belirtiler başladıktan sonra ne kadar sürede tedavi olmalıyım? Belirti başlangıcı sonrası tedavi genellikle haftalar içinde planlanır; gecikme ciddi riskler taşıyabilir.

Sonuç

Aort kapak darlığı sessizce ilerler, ancak belirti başladığında zaman kaybetmeden değerlendirilmesi gereken ciddi bir hastalıktır. Eforla gelen nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma hissi, mutlaka kardiyolojik değerlendirme gerektirir.

Eforla ilişkili nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma hissi yaşıyorsanız, ayrıntılı ekokardiyografi değerlendirmesi için randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

1. Ross J Jr, Braunwald E. Aortic Stenosis. Circulation. 1968;38(1 Suppl):61-67.
2. Otto CM, Nishimura RA, Bonow RO, et al. 2020 ACC/AHA Guideline for the Management of Patients With Valvular Heart Disease. Circulation. 2021;143(5):e72-e227.

Aort anevrizması, çoğu hastamızın hiçbir belirti hissetmeden yıllarca taşıdığı, ancak fark edilmediğinde ciddi sonuçlar doğurabilen sinsi bir hastalıktır. Bu yazıda aort damarının neden genişlediğini ve bu genişlemenin gerçek riskini anlatacağım.

Aort Damarı Neden Genişler?

Aort duvarı, yıllar içinde yüksek tansiyon, sigara/tütün kullanımı, ileri yaş ve bazı kalıtsal bağ dokusu hastalıkları nedeniyle esnekliğini ve dayanıklılığını kaybedebilir; bu zayıflayan bölge, damar içindeki basınç altında zamanla balon gibi genişler. Bu genişleme genellikle çok yavaş ilerler ve damar belirli bir çapa ulaşana kadar hiçbir belirti vermez.

Anevrizma Patlarsa Ne Olur? (Rüptür Riski)

Anevrizmanın en korkulan komplikasyonu yırtılmasıdır (rüptür); bu durumda aniden şiddetli karın veya sırt ağrısı, tansiyon düşüklüğü ve şok tablosu gelişir, saatler hatta dakikalar içinde hayati tehlike oluşturur. Anevrizma çapı büyüdükçe yıllık rüptür riski katlanarak artar; bu nedenle belirli bir çapı aşan anevrizmalarda, henüz yırtılma gerçekleşmeden önlem almayı hedefleriz.

Anevrizma Takibi: Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Küçük anevrizmalarda düzenli görüntüleme (genellikle yıllık) ile büyüme hızını takip ederiz; belirli bir çap eşiğine ulaştığında veya hızlı büyüme gösterdiğinde, henüz belirti yokken planlı olarak tedaviye yöneliriz. Bu planlı yaklaşım, acil bir rüptür durumuna göre çok daha düşük riskli bir tedavi seçeneği sunar.

Sık Sorulan Sorular

Aort anevrizması nasıl fark edilir? Genellikle başka bir nedenle yapılan görüntülemede (tomografi, ultrason) rastlantısal olarak saptanır; belirti vermeden yıllarca sessiz kalabilir.

Her anevrizma ameliyat gerektirir mi? Hayır; küçük anevrizmalarda düzenli takip yeterlidir. Ameliyat kararı çapa ve büyüme hızına göre verilir.

Ailemde anevrizma öyküsü var, ben de risk altında mıyım? Evet, aile öyküsü önemli bir risk faktörüdür; birinci derece yakınların taranmasını öneririz.

Sonuç

Aort anevrizması, sessizce büyüyen ama zamanında fark edildiğinde güvenle yönetilebilen bir hastalıktır. Düzenli takip ve doğru zamanlı müdahale, bu “saatli bombayı” etkisiz hale getirmenin en güvenilir yoludur.

Ailenizde aort anevrizması öyküsü varsa veya rastlantısal bir görüntülemede aort genişlemesi saptandıysa, ayrıntılı değerlendirme için randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

1. Isselbacher EM, Preventza O, Hamilton Black J 3rd, et al. 2022 ACC/AHA Guideline for the Diagnosis and Management of Aortic Disease. Circulation. 2022;146(24):e334-e482.

Koroner anjiyografi, kalp damarlarının haritasını çıkardığımız en temel tanı yöntemidir; hem tanı hem de gerektiğinde tedavi (stentleme) amacıyla kullanılır. Bu yazıda anjiyonun nasıl yapıldığını ve giriş yeri seçiminin (bilek mi kasık mı) neden önemli olduğunu anlatacağım.

Koroner Anjiyografi Nasıl Yapılır?

İşlemde, ince bir kateteri atardamar sistemine yerleştirip kalbin kendi damarlarına kadar ilerletiriz; buradan verilen kontrast madde ile damarların içini röntgen görüntüsünde haritalandırırız. Böylece darlık veya tıkanıklığın yerini, uzunluğunu ve ciddiyetini net olarak görürüz.

Bilekten Anjiyo (Radial) vs. Kasıktan Anjiyo (Femoral)

Geleneksel olarak kasıktaki atardamar (femoral) kullanılırdı; günümüzde ise bilekteki radiyal arter giderek daha sık tercih edilmektedir. Büyük bir randomize çalışma (RIVAL), bilekten yapılan işlemlerde kasığa göre giriş yeri kanama ve damar komplikasyonlarının belirgin şekilde daha az olduğunu göstermiştir; bu nedenle uygun hastalarda bilekten girişi ilk tercih olarak değerlendiriyoruz. Kasıktan giriş ise, bilek damarının uygun olmadığı veya daha büyük ekipman gerektiren bazı özel işlemlerde tercih sebebi olabilir.

Anjiyo Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bilekten yapılan işlem sonrası kısa süreli bir bileklik/bandaj ile baskı uygulanır, hasta genellikle birkaç saat içinde yürüyerek eve gidebilir. Kasıktan yapılan işlemlerde ise birkaç saat düz yatma ve bacağı kısıtlı hareket ettirme gerekebilir. Her iki yöntemde de giriş yerinde ani şişlik, morarma veya kanama fark edilirse zaman kaybetmeden bize ulaşılmasını öneririz.

Sık Sorulan Sorular

Anjiyo ağrılı bir işlem midir? Girişte hissedilen lokal anestezi iğnesi dışında işlem sırasında belirgin bir ağrı olmaz.

Bilekten mi kasıktan mı daha güvenlidir? Genel olarak bilekten girişte kanama ve damar komplikasyon riski daha düşüktür; ancak damar yapısına göre karar hasta bazında değişebilir.

Anjiyo sonrası ne zaman günlük hayata dönebilirim? Bilekten yapılan işlemlerde çoğu hasta aynı gün, kasıktan yapılanlarda ise genellikle ertesi gün günlük hayatına dönebilir.

Sonuç

Anjiyografi, koroner arter hastalığının tanısında altın standart yöntemdir; giriş yeri seçimi hastanın damar yapısına ve işlemin niteliğine göre kişiselleştirilir, ancak mümkün olduğunda bilekten girişi tercih ederiz.

Anjiyografi gerekip gerekmediğini değerlendirmek üzere ayrıntılı muayene için randevu alabilirsiniz.

Kaynakça

1. Jolly SS, Yusuf S, Cairns J, et al. Radial versus Femoral Access for Coronary Angiography and Intervention in Patients with Acute Coronary Syndromes (RIVAL): A Randomised, Parallel Group, Multicentre Trial. Lancet. 2011;377(9775):1409-1420.

Varisli damarlar, toplumda en sık karşılaşılan damar hastalıklarından biridir. Yaygınlığı belirlemek için yapılan çalışmalar, erişkin nüfusun yaklaşık %25-30’unda herhangi bir evrede; %5-15’inde ise ilerlemiş ve önemli düzeyde varis bulguları olduğunu göstermektedir.

Bacaklarda şişkinlik, ağırlık hissi, gece kramp ve kaşıntı şikayetiyle başvuran hastaların büyük bir kısmı, “Büyük ve ağrılı bir ameliyat olmak zorunda mıyım?” sorusunu sorar. Bugün gelinen noktada cevap: Hayır.

Modern varis tedavisinin altın standardı artık klasik açık cerrahi değil, endovenöz termal ablasyon yöntemleridir ve bunların başında EVLA (Endovenöz Lazer Ablasyon – Damarın İçinden Girip Lazer ile Yakma) gelir.

Bu yazıda EVLA’nın ne olduğunu, nasıl uygulandığını, bilimsel yayınlardaki başarı oranlarını ve hastaların en çok merak ettiği soruları; hem anlaşılır hem de tıbbi olarak doğru bir dille ele alacağım.

Varis Neden Oluşur, Neden Tedavi Edilmeli?

Bacak toplardamarlarında (venler) kanın sadece kalbe doğru ilerlemesini sağlayacak şekilde tek yönlü açılan kapakçıklar vardır. Kalp kanı yukarı yönde vakumlamaya çalışırken açılır, vakum etkisi azaldığında kapanır, böylece yerçekimi kirli kanı tekrar aşağı alamaz. Cildimizin kırıştığı, sertleştiği gibi bu kapakçıklar da bazen kırışır, kalınlaşır ve tam kapanma özelliğini kaybeder. ‘Kapak yetmezliği’ dediğimiz bu durumda kan, geldiği yere geri akar (venöz reflü). Kan bacaklarda göllenir, damarlar genişler ve deri altında kıvrımlı, şişkin varisler ortaya çıkar. Tedavi edilmediğinde zamanla cilt renginde koyulaşma (staz dermatiti), egzama, tekrarlayan yüzeyel damar pıhtılaşmaları ve en ileri aşamada bacakta çok güç iyileşen hatta iyileşemeyen yaralar gelişebilir. Bu nedenle varis, yalnızca kozmetik bir sorun değil, ilerleyici bir dolaşım hastalığıdır.

EVLA Nedir, Nasıl Çalışır?

EVLA, kaçağın kaynağı olan büyük veya küçük toplardamarların içine, ultrason (doppler) eşliğinde ince bir lazer kateteri (teli) yerleştirilerek, ısı enerjisi ile damar duvarının kontrollü biçimde tahrip edilip kapatılması işlemidir. Özel seçilen dalga boyları ile çalışan bu lazer kateterlerinde üretilen ısı çevre dokular yerine hedef dokulara yönelerek yüksek başarı ve düşük ağrıya esas oluşturur.

İşlemin temel adımları şöyledir:

1. Doppler ultrason haritalama: Kaçağın olduğu damar bölümleri, çapı ve reflü süresini (>0,5 saniye anormal kabul edilir) belirleriz.
2. Damara giriş: Diz altı veya baldır seviyesinden, ultrason rehberliğinde hasta damara iğne batırırız ve lazer telini bu iğne sayesinde elde edilen girişle damar içine ilerletir, problemin başladığı yere kadar uzanırız.
3. Lokal anestezi: Damarın çevresine, ultrason eşliğinde sulandırılmış lokal anestezili soğuk ve steril su enjekte ederiz. Amaç hem çevre dokuların zarar görmesini engellemek, hem damarın yanma başarısını artırmak hem de hastanın konforunu artırmaktır.
4. Ablasyon: Hedefe ilerletilen lazer teli çalıştırırız ve kontrollü şekilde hastalığın bittiği yere kadar yavaşça çekeriz. Problemli damar kontrollü şekilde büzüşerek kapanır (fibrotik oklüzyon).
5. Kompresyon: İşlem sonrası kısa bir süre bacağa kompresyon bandajı veya çorabı öneririz.

İşlem genellikle 45-90 dakika sürer, ameliyathane ortamında rahatsanız genel anestezi gerektirmez. Ne şekilde anestezi yaparsak yapalım, hastane yatışı gerektirmez.

Neden Ameliyata Göre Bu Kadar Öne Çıktı?

Klasik varis cerrahisi ile EVLA’yı karşılaştıran nitelikli büyük çalışmalar (ör. Rasmussen ve ark., British Journal of Surgery, 2011) ve sonrasındaki meta-analizler (büyük veri analizleri) (van den Bos ve ark., Journal of Vascular Surgery, 2009), endovenöz termal ablasyon yöntemlerinin cerrahiyle benzer uzun dönem başarı oranına sahip olduğunu, ancak şu avantajları sunduğunu ortaya koymuştur:

• Kesi yok, dikiş yok: Sadece bir iğne giriş noktası vardır, kozmetik iz bırakmaz.
• Lokal anestezi yeterlidir: Genel anestezi riskleri (bulantı, solunum cihazına bağlanma, anestezinin kalbe yükü gibi) ortadan kalkar; ileri yaş veya ek hastalığı olan hastalarda bile güvenle uygulanabilir.
• Daha az ağrı: Çalışmalarda işlem sonrası ilk hafta ağrı değerlendirme skorları (VAS), ameliyat grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur.
• Aynı gün taburculuk: Hasta işlemden 30-60 dakika sonra yürüyerek evine gidebilir.
• Hızlı işe ve günlük hayata dönüş: Ofis çalışanlarında ortalama 1-2 gün, ayakta durmayı gerektiren meslek gruplarında 3-5 gün içinde günlük hayata dönüş mümkündür.
• Düşük komplikasyon (beklenmeyen kötü olay) oranı: Yüzeyel damar pıhtılaşması, geçici his kaybı gibi yan etkiler cerrahiye göre daha az sıklıkta görülür; derin ven trombozu (büyük derin damar pıhtılaşması) riski %1’in altındadır ve rutin işlem sonrası ultrason kontrolüyle erkenden saptanabilir.

Bilimsel Literatürde Başarı Oranları

EVLA’nın etkinliği, hasta damarı kapatabilme (oklüzyon) oranı üzerinden değerlendirilir. Uzun dönem takipli çalışmalar ve Avrupa Vasküler Cerrahi Derneği (ESVS) 2022 Kronik Venöz Hastalık Kılavuzu (Kakkos ve ark., European Journal of Vascular and Endovascular Surgery), ısı enerjisi ile varis kapatma yöntemlerini (EVLA ve radyofrekans ablasyon) varis hastalığında birinci basamak tedavi olarak önermektedir. Literatürdeki genel eğilim özetle şöyledir:

• 1. yılda damar kapanma (oklüzyon) oranı: %93-98
• 3-5 yıllık takipte kalıcı kapanma oranı: %90-96
• Klinik semptomlarda (ağrı, şişlik, yaşam kalitesi skorları) anlamlı düzelme
• Nüks oranı: yıllık yaklaşık %3-5 (çoğunlukla yetersiz enerji uygulanan ve tam kapatılamayan bölgelerde olur)

Bu oranlar, doğru hasta seçimi, yeterli enerji yoğunluğu uygulanması ve deneyimli merkezlerde yapılan işlemlerle ilişkilidir; bu nedenle işlemin ultrason eşliğinde, damar cerrahisi konusunda deneyimli bir hekim tarafından yapılması sonucu doğrudan etkiler.

Yaz mı Kış mı? Mevsim Önemli mi?

Hastaların en sık sorduğu sorulardan biri “yazın varis tedavisi yaptırabilir miyim, güneşe çıkabilir miyim?” sorusudur. EVLA’nın klasik cerrahiden farklı olarak mevsimsel bir kısıtlaması yoktur. Açık yara veya geniş cerrahi kesi olmadığı için enfeksiyon ve yara iyileşmesiyle ilgili yaz aylarına özgü endişeler burada geçerli değildir. Tek pratik öneri, işlem sonrası ilk birkaç gün giriş noktasının doğrudan güneş ışığına ve uzun süreli sıcak suya (kaplıca, sauna, uzun banyo) maruz kalmamasıdır; bunun dışında yılın her ayında güvenle uygulanabilir.

Kimler Aday, Kimler Değil?

EVLA öncesinde mutlaka ayrıntılı bir renkli doppler ultrasonografi ile değerlendirme yapılır. Problemin nerede başladığı, nerede bittiği ve hasta damarların çapları belirlenir, böylece kullanılacak tel ve verilecek ısı enerjisi miktarları belirlenir.

• Varise bağlı kramp, ödem, kaşıntı şikayeti olan
• Daha önce cerrahi geçirmiş veya geçirmemiş
• Kozmetik rahatsızlık duyan ve altta yatan venöz reflüsü olan tüm hastalar

sıradışı durumlar olmadıkça EVLA için uygun adaydırlar.

Buna karşılık yakın zamanda derin ana toplardamar pıhtılaşması, ciddi uzuv arter (atardamar) hastalığı, kontrolsüz pıhtılaşma bozukluğu olan hastalarda alternatif yöntemler (radyofrekans ablasyon, köpük skleroterapi veya siyanoakrilat ile venöz kapatma) değerlendirilebilir.

Özetle

• İşlem sonrası aynı gün, genellikle 30-60 dakika içinde yürüyerek taburcu olunabilir
• 1-2 hafta süreyle günlük kompresyon çorabı kullanımı önerilir
• Ağır egzersiz ve uzun süreli ayakta kalma dışında günlük aktivitelere hemen dönülebilir
• Ofis tipi işlerde 1-2 gün, fiziksel olarak yoğun işlerde 3-5 gün içinde işe dönüş mümkündür
• İşlemden 1 hafta sonra kontrol doppler ultrason ile damarın kapandığı teyit edilir

Sık Sorulan Sorular

EVLA ağrılı bir işlem midir? İşlem sırasında yalnızca lokal anestezi iğnesinin batma hissi olur; lokal anestezi sonrası işlemin kendisi ağrısızdır. İşlem sonrası görülebilen hafif gerginlik ve hassasiyet birkaç gün içinde geriler.

Genel anestezi gerekir mi? Hayır. EVLA lokal anestezi ile yapılır, hastane yatışı gerekmez.

Kaç seansta tamamlanır? Tek bacak genellikle tek seansta tamamlanır. Her iki bacakta da yaygın varis varsa hekim aynı seansta ya da ayrı seanslarda planlama yapabilir.

Nüks eder mi? Damar cerrahisi literatüründe uzun dönem nüks oranları düşüktür, ancak venöz yetmezliğe zemin hazırlayan aşırı kilo, uzun süre ayakta kalma gibi risk faktörleri devam ederse yeni varis oluşumu (farklı bir damarda) mümkündür. Bu nedenle düzenli kontrol önerilir.

Sonuç

EVLA, kesi gerektirmeyen, lokal anestezi ile uygulanan, ağrı düzeyi düşük, aynı gün taburculuk ve hızlı işe-günlük hayata dönüş sağlayan, bilimsel literatürle desteklenmiş bir tedavi yöntemi olarak modern varis tedavisinde birinci basamak seçenek haline gelmiştir. Doğru tanı, ayrıntılı doppler ultrason değerlendirmesi ve deneyimli bir damar cerrahisi ekibi ile uygulandığında, hem kozmetik hem de fonksiyonel açıdan kalıcı ve güvenilir sonuçlar elde edilmektedir.

Bacaklarınızda varis, şişlik veya ağırlık hissi şikayetiniz varsa ayrıntılı muayene ve doppler ultrason tetkiki için bekleriz.

Kaynakça

1. Kakkos SK, Gohel M, Baekgaard N, et al. Editor’s Choice – European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022.
2. Rasmussen LH, Lawaetz M, Bjoern L, et al. Randomized clinical trial comparing endovenous laser ablation, radiofrequency ablation, foam sclerotherapy and surgical stripping for great saphenous varicose veins. Br J Surg. 2011.
3. van den Bos R, Arends L, Kockaert M, et al. Endovenous therapies of lower extremity varicosities: a meta-analysis. J Vasc Surg. 2009.
4. Gloviczki P, Comerota AJ, Dalsing MC, et al. The care of patients with varicose veins and associated chronic venous diseases: clinical practice guidelines of the Society for Vascular Surgery and the American Venous Forum. J Vasc Surg. 2011.
5. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Varicose veins: diagnosis and management. NICE guideline NG168.